... thông qua tiền giả định trong tiếng Thái và tiếng Việt.

Siriwong Hongsawan

Bài viết này nhằm miêu tả và phân tích hành động bác bỏ gián tiếp thông qua tiền giả định trong tiếng Thái và tiếng Việt theo lý thuyết của Stephen C. Levinson (1986). Để cập đến vấn đề này, chúng tôi dựa trên lý thuyết của tác giả nổi tiếng Thái Lan như Pranee Kunlawanit (1980), Nattaporn Panpothong (1997) và Việt Nam như Hoàng Phê (1975), Nguyễn Đức Dân (1987), Đỗ Hữu Châu (chủ biên) và Cao Xuân Hạo (1998). Và khảo sát tư liệu rút ra từ những phiếu điều tra hành động bác bỏ của sinh viên cử nhân, học viên cao học và NCS chuyên ngành tiếng Thái và Ngôn ngữ học của Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Chulalongkorn, Băng Cốc, Thái Lan và sinh viên cử nhân, học viên cao học và NCS chuyên ngành Ngôn Ngũ học của Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam.

Để đạt được mục đích đó, bài viết sẽ phân tích những vấn đề chủ yếu sau đây:

         - Tiền giả định.

         - Hành động bác bỏ gián tiếp thông qua tiền giả định trong tiếng Thái.

         - Hành động bác bỏ gián tiếp thông qua tiền giả định trong tiếng Việt.

Kết quả nghiên cứu của bài viết sẽ xác định:

1. Hành động  bác bỏ gián tiếp thông qua tiền giả định trong tiếng Thái và tiếng Việt được chia ra 3 nhóm giống nhau. Đó là: bác bỏ thông qua bác bỏ tiền giả định; bác bỏ thông qua cách chất vấn tiền giả định; bác bỏ thông qua tính vô lí tiền giả định.

2. Phương tiền bác bỏ gián tiếp thông qua tiền giả định nổi bật nhất mà người Thái và người Việt thường sử dụng là các tác tử tình thái: ไหน [na$j] ‘nào’, ได้อย่างไร [da:#j ya@:N&raj] ‘sao / làm sao’, ต่างหาก [ta@:N&ha@:k] ‘mà’ (“mà” thường được dùng để kết thúc phát ngôn với tư cách làm tiểu từ cuối câu “final particle” trong câu bác bỏ) v.v.

Khi dùng phương tiện này, phát ngôn không chỉ thực hiện một sự thông báo nội dung mà còn thể hiện rõ đặc tính của sự thông báo đó. Đó là thông qua ý đồ gạt bỏ một điều lầm tưởng ở người đối thoại (tính chân thực của tiền giả định bị chất vấn), người nói gián tiếp bác bỏ niềm tin, quan điểm của người đối thoại đó. Và như thế, chính những tác tử này đã làm đầy thêm nội hàm ngữ nghĩa - ngữ dụng cho lời bác bỏ. Đây là một loại hành động có dấu hiệu tường minh.Việc tìm hiểu hành động bác bỏ với những dấu hiệu tường minh như vậy là rất quan trọng trong việc dạy và học tiếng với tư cách là một ngoại ngữ.