VNS - Phó từ Đã nhìn qua lăng kính của Thức, Thể và Thời

Home

Abstracts

Phó từ Đã nhìn qua lăng kính của Thức, Thể và Thời

Đối chiếu với tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Hoa

Danh Thành DO-HURINVILLE

Bài tham luận này có ba phần:

● Trong phần đầu, tôi sẽ bàn lại về vấn đề thời gian. Tuy là một khái niệm phổ biến, nhưng cách biểu đạt về thời gian bằng những phương tiện ngôn ngữ còn tùy thuộc vào bản chất của từng ngôn ngữ (ngôn ngữ biến hình, ngôn ngữ đơn lập hay ngôn ngữ chắp dính, v.v. ). Là ngôn ngữ đơn lập, tiếng Việt hay tiếng Hoa dùng chủ yếu những khung đề thời gian đặt ở đầu câu như trước đây, hồi ấy, lúc nẫy, năm 1900, bây giờ, hiện nay, trong lúc này, ngày mai, sau này, trong tương lai, v. v. để định vị sự tình trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Trong tiếng Pháp, tiếng Anh, v. v. là những ngôn ngữ biến hình thì người ta lại dùng những thì (tenses) để diễn đạt thời gian.

● Trong phần hai, tôi sẽ trình bày những cách dùng của đã. Phó từ này xuất phát từ vị từ (hay là thực từ) đã có nghĩa là « khỏi hẳn bệnh, thỏa mãn được nhu cầu, hết cảm giác khó chịu » như trong Thuốc đắng đã tật. Đi du lịch cho đã đời. Uống cho đã khát. Ngủ cho đã mắt. Ăn cho đã miệng. Gãi cho đã ngứa. Mắng cho đã nư. Vị từ này đã bị hư hoá để trở thành một phó từ (hay là hư từ) diễn đạt ý nghĩa thức, thể và thời qua những thí dụ sau đây : (1) Paul đã thông minh, nhưng Pierre lại còn thông minh hơn (ý nghĩa thức). (2) Paul đã tới (ý nghĩa thể) = (Paul đang đứng ở trước mặt người phát ngôn). (3) Ta đã, đang và sẽ ủng hộ các phong trào giải phóng dân dân tộc (ý nghĩa thời). Các ví dụ trên đây minh họa cho quá trình hư hoá của đã như sau : vị từ đã trở thành phó từ đã biểu đạt ý nghĩa thức (modalité épistémique), ý nghĩa thể (thể dĩ thành), và ý nghĩa thời gian (quá khứ).

● Trong phần ba cũng là phần cuối, tôi sẽ so sánh đã với -le et -guo trong tiếng Hoa. Hai phó từ này cũng xuất phát từ thực từ -le et -guo với ý nghĩa là « làm cho hết, chấm dứt ». Sau đó tôi sẽ đối chiếu cách dùng đã với các thì trong tiếng Pháp và tiếng Anh. Việc so sánh này nhằm mục đích giúp cho công việc giảng dậy về ý nghĩa thời gian trong tiếng Việt cho các sinh viên ngoại quốc.